Afganistan’ı Taliban yönetimi altında nasıl bir düzen bekliyor?

featured

ReutersTaliban sözcüsü yeni devrin birinci kabinesini gösterişsiz bir basın toplantısıyla duyurdu

Taliban bir müddettir bu cins cümleleri sıklıkla sarf ediyordu.

Taliban başkanı Molla Abdulgani Baradar, yakınlarda silahlı hareketi siyasete taşıyacak bir idare oluşturma emelli görüşmeler için başşehir Kabil’e vardığında, “Afganistan halkının tümünü temsil edecek kapsayıcı bir hükümet kurmak için uğraşıyoruz” demişti.

Taliban Sözcüsü Zabihullah Mücahid de Kabil’de düzenlediği birinci basın toplantısında, “Barış içinde yaşamak istiyoruz. İç düşman istemiyoruz, dış düşman da istemiyoruz” sözlerini kullanmıştı.

Fakat Taliban’ın ne yapacağını izleyen Afganlar, yabancı hükümetler, insanı yardım örgütleri çalışan ve yöneticileri ve siyasi gözlemcilerden oluşan geniş bir kesim son günlerde mevzuya “Lafa değil icraata bak” diyerek yaklaşıyor.

Gelişmeleri en yakından izleyenler ise şahsen Afgan halkı kuşkusuz zira hayatları en çok etkilenecek olan onlar.

Kabil ve başka büyük kentlerde başını temel haklarını, toplumdaki pozisyonları ve siyasi kazanımlarını talep eden Afgan bayanların çektiği gözü pek göstericilerin, tezli pankartlarla sokaklara döküldüğü gün yeni Taliban hükümeti de açıklanıyordu.

Sanki bu Taliban’ın medyanın işleyişini kavradığının yeni bir ispatı mıydı? Yeni hükümetin açıklanması, o gün Kabil sokaklarında göstericileri dağıtmaya çalışan Taliban güçlerinin havaya ateş edişini, insanlara sopalar ve dipçiklerle darp edişini süreksiz bir müddet için de olsa dünya haber bültenlerinde geri sıralara itti.

Ama hükümetin açıklanması bu kadar bütün dünya tarafından beklenen, tarihi bir olay olmasına rağmen kolay bir basın toplantısı ortamında ve mütevazı bir merasim ile gerçekleştirildi. Toplumsal medyayı hareketlendiren kabinenin açıklanması Taliban’ın vaatlerine inanmak isteyenlerde ise mideye inen bir yumruk tesiri yarattı.

BAYAN MESELELERİ BAKANLIĞI LAĞVEDİLDİ

Kapsayıcı olmak bir yana yeni hükümet istisnasız bütün üyeleriyle Taliban’dan oluşuyordu. Kurulları, vekilleri ve güçlü başkan Hibatullah Akhundzade ile Taliban hareketinin eski örgüt yapılanması olduğu üzere kabinede yer almıştı.

Bir vakitlerin nefret edilen Ahlak ve Fazilet Bakanlığı geri getirilirken, Bayan Problemleri Bakanlığı lağvedilmişti.

Büyük yükü Paştu aşiretleri mensuplarından oluşan kabinede yalnızca bir Tacik ve bir Hazara vardı, her ikisi de Taliban mensuplarıydı. Ve elbette bakan yardımcılığı, müsteşarlık seviyelerinde dahi bayan yoktu.

Bu eski takım ile yeni nesil mollalar ve askeri kumandanların hükümeti. 1990’lardaki Taliban idaresinin artık sakalları daha ağarmış ve uzamış önderleri, Guantanamo’da ABD’nin esiri olarak tutulup salıverilenler, ABD ve Birleşmiş Milletler’in (BM) kara listelerine konanlar, son aylarda bütün cephelerde çarpışmış savaşçı kumandanlar, müzakere masalarına oturan ve son yıllarda bölge ülkelerinin başşehirlerinde yeni model Taliban 2.0’ın pazarlamasını yapan kendine has barış görüşmecileri yeni hükümette temsil ediliyor.

BBC

Ortalarında öne çıkan ve kimisi Batı açısından kışkırtıcı bulunabilecek isimler de var.

Süreksiz hükümetin başına getirilen ak sakallı Molla Hasan Akhund, Taliban’ın kurucularından ve BM’nin yaptırım uygulanacak bireyler listesinde yer alıyor.

İçişleri Bakanı Siraceddin Hakkani, en çok Amerikan Federal Soruşturma Ofisi’nin (FBI) arananlar listesindeki açık renk bir örtünün yüzünü kısmen kapattığı fotoğrafıyla biliniyor. FBI posterindeki fotoğrafa, başına 5 milyon dolar ödül konduğu bilgisi eşlik ediyor.

Daha yakınlarda ismi New York Times gazetesine 2020 yılında yolladığı bir makaleyde duyulmuştu. Barış daveti yaptığı bu yazıda ailesinin ismiyle anılan Hakkani örgütlenmesinin Afgan sivillere yönelik en ağır ataklardan kimilerinden sorumlu olduğunu söylemeyi ihmal etmişti. Hakkaniler bu türlü bir örgütlenme olmadığı ve artık Taliban’ın kesimi olduklarında ısrar ediyor.

Görsel olarak yalnızca siyah bir silüet olarak tanıdığımız Savunma Bakanı Molla Yakup ise Taliban’ın eski kurucu önderi Molla Ömer’in oğlu.

Fakat bir dakika, bu yalnızca süreksiz bir hükümet.

‘KABİNE LİSTESİ GENİŞLEYEBİLİR’

Kabil’deki basın toplantısı sırasında odadaki gazeteciler daima bir ağızdan sorularını duyurmaya çalışırken, vakit içerisinde yeni bakanlıklar açıklanabileceği söylendi.

Kültür Komitesi Lider Yardımcısı Ahmedullah Wasik, çalışma arkadaşım Sekunder Kirmani’ye “Henüz bütün bakanlıklar ve bakan yardımcılıklarını açıklamadık, o yüzden listenin genişlemesi ihtimali var” dedi.

Hasebiyle açıklanan süreksiz kabine esasen Taliban’ın savaşçı tabanını ödüllendirmek ve onlara teminat vermek, “İslam sistemine dönüşü kutlamak” hedefiyle yapılmış politik bir açılış atağı olabilir.

Kabine tıpkı vakitte pek dikkatle oluşturulmuş bir uzlaşma üzere de görünüyor. Molla Baradar dahil bir çoklarının yeni idarenin liderliğine getirilmesini beklediği birtakım siyasi ve askeri kimi ağır toplar yerine Molla Akhund başbakan ilan edildi.

Taliban başkanlarının, devrik idarenin bilhassa de geçmişte yolsuzluklarla ismi lekelenmiş siyasetçilerini hükümete dahil etmeye direndikleri, onların bölümünün tamamlandığı görüşünde oldukları söyleniyor.

Süreksiz hükümette 1990’larda da yürüttüğü Dışişleri Bakan Yardımcılığı’na getirilen Taliban’ın barış görüşmecilerinden Şer Muhammed Abbas Stanikzai’nin bir kelamı hala kulaklarımda çınlıyor.

2020 yılının Şubat ayında ABD ile Taliban ortasındaki tarihi barış mutabakatı imzalandıktan sonra, onların geri gelişinden korkan Afganlara bir bildirisi olup olmadığını sormuştum.

Bana keyifle, “Onlara çoğunluğun kabul edebileceği bir hükümet kuracağımızı söyleyin” diye yanıt vermişti. “Çoğunluk” sözünü bilhassa üzerine basarak vurgulamıştı.

Bu, öteki bir formda söz etmek gerekirse Batılı fikirler değil klasik bedellerin hâkim olacağı bir hükümet manasına geliyordu.

Periyot değişti

O günler Afganların nihayet savaşın en berbat günlerinin geride kalabileceğini umduğu heyecanlı günlerdi. 2020’nin ilerleyen aylarında Katar’daki resmi Afganistan müzakerelerinin ilik gününde Taliban bundan bu türlü bir İslam Buyrukluğu talep etmeyeceklerini, bu bahisteki hassasiyeti anladıklarını ima ettiklerinde odada bir heyecan rüzgarı esmişti.

Bayan müzakerecilerle görüşmelerde onlara bayanların bakanlıklar da dahil, devlet başkanlığı dışındaki siyasi rollere getirilebilecekleri konusunda teminatlar verilmişti.

Bunlar o vakitti. Artık devir değişti. İktidar Taliban’da.

ReutersKabil’deki sokak şovlarına Taliban sert biçimde müdahale etti

Taliban’ın birçok vaadini dinlemiş olan müzakereci ve eski milletvekili Fevziye Kufi, “Afganistan’ın toplumsal dokusunu hesaba katmayanlar çok önemli sonuçlara katlanmak zorunda kalabilir” diyor.

Bu ihtar şu anda sokak şovlarıyla ve dünya başkentlerinden yapılan açıklamalarla daha bir mana kazanıyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada “Dünya olan biteni yakından izliyor” denilirken, Rusya’da yayımlanan Nezavisimaya Gazeta’nın başyazısında “Taliban’ın yakın bir vakitte memleketler arası seviyede tanınma ihtimali pek yok” yorumu yapıldı.

Taliban kendi genç nesillerinin bile itirazlarıyla karşılaşabilir.

TEKRAR ‘İSLAM EMİRLİĞİ’

Taliban mensubu bir genç yakınlarda bana “Tarihin derslerini güzel anlamalıyız” dedi. Şayet Taliban tekrar tek başına yönetmeye girişirse 2001 yılındaki eski hükümet üzere tekrar devrilebileceğini vurguladı. Bir diğer genç Talib yalnızca dini bahislerde uzman olan mollalara yeni hükümette bu kadar rol verilmesinden rahatsızlığını söz etti.

Yeni hükümetin açıklanmasından çabucak sonra bir açıklama yapan Taliban başkanı Akhundzade “bütün yetenekli ve yetişmiş şahısların, yetenekleri, rehberlikleri ve çalışmalarına muhtaçlık olduğunu” söyledi.

Ancak bütün kapsayıcı lafzın altında temel kıymetli olanın “sistemin güçlendirilmesi”, “İslam Emirliği’nin yine kurulması” olduğu netti. Öteki herşey bunun gerisinde kalıyordu.

Kabil’deki son günlerimde farklı bakış açılarına sahip Taliban gözlemcilerine, liderliğin vakit içerisinde daha mı katılaşacağı yoksa daha mı yumuşayacağını düşündüklerini sordum.

Güçlü rüzgarlar Taliban’ı birçok farklı istikamete götürebilir.

EPAKabil’deki eski ABD Büyükelçiliği önünde bekleyen bir Taliban savaşçısı

Taliban öncesi hükümetin bütçesinin yüzde 80’ini sağlayan dünyanın önde gelen yardım örgütleri de gelişmeleri yakından izliyor.

BM İnsani Yardım Sorumlusu Martin Griffiths, ülkeden ayrılırken bana “Çok çok büyük ıstırap içindeler” dedi ve yardımların sürdürülebilmesinde bayanlar ve kız çocuklarının toplumsal yaşama iştiraki da dahil insani kıymetler ve prensiplerin temel ehemmiyette olduğunu söyledi. Önde gelen yetkililerin kendisinden biraz sabırlı olmasını istediklerini ve tavsiyelerini sorduklarını da ekledi.

Afganistan’ın yeni başkanları ayrıyeten dünyanın dört bir yanındaki cihatçı örgütler tarafından da yakından izleniyor. Birçoğu Şeriat’a uygun bir İslam nizamının kurulmasını iletilerle kutladı.

Afganistan tabir yerindeyse “başarısız olmak için fazla büyük”.

Çok görüşlü kümeler için bir sığınak olması ihtimali, insan hakları ve açlık ve badirelerin yol açabileceği bir insani kriz korkuları bir çoklarını ister istemez, ülkenin, hala yeni bir gelecekten çok geçmişteki köklerine bağlı yeni önderleriyle birlikte çalışmanın yollarını aramaya odaklayacak.

Lakin yaklaşım tıpkı kalacak: Kıymetli olan laf değil icraat.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Uygulamayı Yükle

Uygulamamızı yükleyerek içeriklerimize daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilirsiniz.

Giriş Yap

Haxgala ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Edin